Historia
 
Rychliki (niem. Reichenbach)
W wyniku reformy administracyjnej Prus, z dniem 23 sierpnia 1851 roku powstał między innymi obwód gminny Rychliki, w skład którego wchodziły: Gołutowo, Rychliki, Buczyniec, Wysoka, Stankowo, Topolno Małe, Topolno Wielkie i Nowe Kępniewo.
W 1873 roku pożar zniszczył dach plebani pochodzącej z 1842 roku. Także w 1873 roku aptekarz Emil Hassenstein uruchomił we wsi aptekę, a przy drodze do Kwietniewa, na krańcu wsi - wybudował okazałą willę. W 1873 roku mieszkaniec wsi - Friedrich Gehlhar został wybrany na sześć lat posłem do sejmiku powiatowego. W "Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów Słowiańskich", wydanego w 1882 roku można znaleźć następującą notkę o Rychlikach: "Reichenbach, wieś, młyn i leśniczówka, powiat prusko - holądzki (pasłęcki), 17 km na południowy wschód od stacji kolei żelaznej Gueldenboden (Bogaczewo), nad bitym traktem do Zełwałdu (Zalewo), w górzystej okolicy, z glebą gliniastą, łąkami i licznymi torfiskami, ma 750 mieszkańców ewangelików, trudnią się rolnictwem i ogrodnictwem, chowem bydła i koni. Prowadzą handel masłem z Berlinem i Szczecinem. Konie tutejszego chowu chętnie zakupują na remonty dla wojska. W pobliżu znajduje się młyn wodny (Grądowy Młyn) i olejarnia, a także browar. Stacja pocztowa i telegraf na miejscu. Omnibus pocztowy do Gueldeboden i Zełwałdu". Olejarnia prawdopodobnie znajdowała się w Barzynie, a browar w Starym Dolnie.
Okres lat 1871 - 1914, zwany niekiedy "złotym", znamionuje znaczne ożywienie gospodarki wschodniopruskiej. Szereg inicjatyw i przedsięwzięć zaistniało wówczas również w Rychlikach. Od 1878 roku działała Kasa Oszczędnościowa. W 1890 roku z inicjatywy mieszkańca wsi - Adolfa Preußa powstało Towarzystwo Mleczarskie, którego sumptem wybudowano mleczarnię (do tej pory bauerzy ze wsi dostarczali mleko do mleczarni w Stankowie). Niedługo potem rychlickie masło słynęło z jakości i dwukrotnie w tygodniu było dostarczane do Berlina. Powstała w marcu 1877 roku organizacja kombatantów Kriegsverein - liczyła w 1903 roku 150 członków. Swym zasięgiem obejmowała cały obszar powiatu pasłęckiego.
Kwitło też życie kulturalne, czego przejawem było założone Towarzystwo Śpiewacze i powstanie chóru męskiego w 1892 roku, obsługujących od tego czasu wszelkie uroczystości lokalne i państwowe. W 1892 roku roku powstał również Związek Pszczelarski, a dwa lata później - Towarzystwo Rzemieślnicze.
W celu odwodnienia i zmeliorowania okolicznych pól mieszkańcy wsi powołali 15 marca 1897 roku Rychlickie Towarzystwo Melioracyjne, które na przełomie wieków zajęło się przede wszystkim osuszeniem podmokłych łąk wokół "Jeziora Ślepego". W pierwszych latach XX wieku powstał też we wsi Związek Hodowców Drobiu i Punkt Skupu Jaj.
W 1884 roku powstały w Rychlikach, Pasłęku, Młynarach i Dobrym stacje zaopatrzenia społecznego. Zapewniano w nich pomoc ubogim w postaci wyżywienia i dachu nad głową. Od tego czasu w poszczególnych wsiach wprowadzono urzędowy zakaz żebrania. W 1903 roku rzemiosło we wsi stanowili: stelmach, stolarz, ślusarz, dwóch kowali, dwóch siodlarzy, blacharz, piekarz, cukiernik, dwóch malarzy, powroźnik, trzech szewców, trzech krawców, cieśla, młynarz i rzeźnik. Według danych na 1 grudnia 1905 roku w Rychlikach było 710 mieszkańców, w tym 709 Niemców i 2 Polaków. Wśród 22 katolików, 20 było Niemcami a 2 Polakami, było też 10 Żydów. Funkcjonowały jeszcze dwa młyny - wiatraki, należące do rodziny Hägner, jeden na wspomnianym pagórku 79,6 m npm, przy ostatniej kolonii wsi, a drugi po lewej stronie drogi prowadzącej do Kwietniewa, na wzniesieniu o wysokości 71, 5 m npm
Niedługo po wybuchu pierwszej wojny światowej, do Rychlik i okolicznych wsi napłynęły rzesze uciekinierów ze wschodnich obszarów Prus zajętych przez wojska carskie. Rejestrowano objawy paniki i przygotowania do ewakuacji na zachód. Pastor w Kwietniewie zakopał wszystkie dokumenty kościelne w grobie małego dziecka. Niepokój został zażegnany po zwycięstwie P. Hindenburga i E. Ludendorffa pod koniec sierpnia 1941 roku pod Tannenbergiem i nad Wielkimi Jeziorami Mazurskimi w lutym 1915 roku Dwa dzwony z rychlickiego kościoła zostały przetopione na cele wojenne.
Według wykazu z 1925 roku obszar ziemi uprawnej w Rychlikach wynosił 1.661,20 ha, było 86 zamieszkanych budynków, 797 mieszkańców, w tym 785 protestantów, 9 katolików i 1 Żyd. W 1941 roku we wsi był: lekarz, lekarz weterynarii, aptekarz, piekarz, dentysta, rzeźnik, gospoda, Kasa Raiffeisena, cztery sklepy wielobranżowe, malarz, mleczarnia siodlarz, kowal, krawiec, szewc, cieśla i stelmach. Działały też dwie stacje benzynowe, w tym jedna firmy "Aral" z powietrzną pompą tłoczącą paliwo.
Wkrótce po przejęciu władzy w 1933 roku przez NSDAP, także i w Rychlikach zaszły zmiany w organach przedstawicielskich. Naczelnikiem wsi, z ramienia tej partii został bauer Otto Schwarz, Otto Kuhn - Ortsgruppenleiterem, można powiedzieć sekretarzem gminnym, natomiast Bernhard Heinrich - wójtem (burmistrzem). W dniu 15 lipca 1934 roku poświęcono pomnik "starych bojowników NSDAP" na kolonii wsi zwanej dzisiaj Domkami. Obecny był między innymi powiatowy szef tej partii - Nickel Wehner, a z władz prowincji - dyrektor Riepe i Otto Kuhn z Rychlik. Tego samego dnia, w obecności komisarza państwowego do spraw osadnictwa - Gutzmera z Berlina i starosty pasłęckiego - Joachima Schulza, położono kamień węgielny pod osiedle 12 domków "dla starych bojowników".
Wejście żołnierzy radzieckich do Rychlik nastąpiło w dniu 23 stycznia 1945 r. przed południem. Był to 29 Korpus Pancerny gen. K. Michałowa. W czerwcu - lipcu 1945 r. , gdy do wsi zaczęli napływać pierwsi Polacy, było tu jeszcze sporo rodzin niemieckich. Pierwszymi osadnikami byli m. in.: Józef i Franciszek Kaśkiewicz, Stanisław Szumski, Stanisław Kulma, Jan Tomczyk, Józef Duszczyk, Wacław Banaszek, Michał, Sabina, Czesław Czapski - uczestnik kampanii wrześniowej, ranny 22. IX. 1939r. w bitwie nad Bzurą, Stanisław Białek, Stanisław Gryba, Jan Gut, Antoni Hołowacz, Aleksander Drzazga, Irena Działowska, Jan Misiarek, Józef Włodarczyk, Marceli Lenarczyk, Jan Wyłupek, Stanisław Półtorak, Piotr Różalski, Władysław Zasada - od 1942 r. łącznik AK, Michał Kempa, Leon Filaszkiewicz i Dymitr Żuk - przesiedlony w ramach Akcji "Wisła". Osadnikiem wojskowym był Władysław Tomkow, żołnierz kampanii wrześniowej 1939r. oraz plutonowy II Armii Wojska Polskiego w 25 pułku piechoty. Pierwsi rychliczanie pochodzili więc z okolic Warszawy, kieleckiego, lubelskiego, krakowskiego, zza Buga i z Wileńszczyzny.
    Ważne fakty z tego okresu to:
  • pierwszym wójtem został A. Kamieński, następnie E. Błaszkowski,
  • pierwszym komendantem posterunku milicji był Piłsudski, a następnie w latach 1947 - 1980 (z małymi przerwami na początku lat pięćdziesiątych) - Jan Słodownik,
  • uruchomienie szkoły nastąpiło dnia 1 września 1946 r. ; pierwszymi nauczycielami byli Karol Gil i jego żona Bogumiła; naukę rozpoczęło wówczas 39 polskich dzieci; z poniemieckiego wyposażenia szkoły zostało 14 ławek, 2 stoły, 2 tablice, 1 szafa,
  • uruchomione przedszkole prowadziła Krystyna Kacpra,
  • w marcu 1947 r. założono Powszechną Spółdzielnię Spożywczo - Handlową, a w kwietniu 1948 r. powstała Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska",
  • 15 lipca 1948 r. uruchomiono agenturę pocztową, której pierwszą kierowniczką była Irena Gosławska,
W dniu 6 stycznia 1946 r. przybył z diecezji lwowskiej i odprawił mszę ksiądz Adam Habel. Wcześniej sporadycznie mszę odprawiał dojeżdżający z Pasłęka ks. J. Sikora. Ksiądz Habel opuścił placówkę duszpasterską w Rychlikach w dniu 6 grudnia 1946 r. W tym samym dniu ks. Alfons Kurowski (ur. 1906 - 1975) został tutejszym proboszczem (do 1963).
1 2
zobacz zdjęcia
Opracował i udostępnił historyk mgr Lech Słodownik
Galeria zdjęć
 
Copyright by Arek   Wszelkie prawa zastrzeżone 2007-2008